“НАСИХАТТЫҢ НЕГІЗІ – НАҚТЫ ДӘЛЕЛ”

“Арай” газетінің 27.қаңтар күнгі №8 санында Жамбыл облысы мемлекеттік архивінде өткен “Абай-асыл ойдың данасы” атты іс-шараға қатысты мақала жарық көрді.




АБАЙ ҰЛТТЫҢ ӨРІСІН ҰЗАРТТЫ

Дала ойшылы, кемеңгер Абайдың туғанына 175 жыл толуына орай елімізде іс-шаралар легі басталып кетті. Абай мұралары мәңгілік. Өйткені ақынның ұлттың өрісін ұзартуды көксеген ойлары, құнды пікірлері бүгінгі заманмен де үндеседі. Қазақ халқының келешегін ойлаған ойшыл ақын артына мол мұра қалдырды. Жамбыл облыстық архивінде сақталған облыстық «Сталиндік жол» газетінің сарғайған беттерінде ұлы Абайдың туғанына 100 жыл толуы қарсаңында жазушы Мұхтар Әуезов пен әдебиетші Бейсенбай Кенжебаевтың «Абай- қазақ халқының ұлы ақыны» атты көлемді дүниесі басылған нөмірі сақталған. Біз осынау құнды дүниені оқырмандар қаперіне салуды жөн санадық.

Абай мұраларын зерттеуші қос тұлғаның бірлесіп жазған бұл дүниесі Абайдың ұлттың өрісін ұзартудағы терең ойларын жаңа қырынан танытқан.
«…Абай қазақ елінің дәл бүгінгідей ерікті, берекелі, бірлікті, күшті, мәдениетті, бай, бақытты ел болуын көкседі.
Берекелі болса ел,
Жағасы жайлау ол бір көл,
Жапырағы жайқалып,
Бұлғақтайды, соқса жел.
Жан-жағынан күркіреп
Құйып жатса аққан сел,
Оның малы өзгеден,
Өзгеше боп өсер төл,- деп тіледі.
Абай қазақтың әрбір ұлы, қызының еркі, бостандығы үшін ой-санасын жетілдіру, ержеткізу үшін күресті. Оларды халқын сүюге, халқы үшін, адам баласы үшін қызмет етуге шақырды, адамгершілікке баулады.
Үш-ақ нәрсе адамның қасиеті
Ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек.
Осыны біл. Талап қыл, өнер, кәсіп ізде,
Қайғы келсе қарсы тұр, қулай берме,
Қызық келсе, қызығып, оған да ерме,
Жүрегіне сүңгі де, түбін кез де,
Бұдан тапқан шын асыл тастай көрме,- деп ақын айтып, қайрап, жігерлендірді.»
Негізі: Жамбыл облысы мемлекеттік архиві.
Облыстық «Сталиндік жол» газеті, 1945 жыл (22 май, №99)




МҰНАЙ БАР ДЕГЕН БІР ДЕРЕК …

1940 жылдың ақпан айында Жамбыл облысы еңбекшілер депутаттары советі атқару комитетінің жоспарлау бөлімі дайындаған мемлекеттік мұрағатқа сақтауға өткізген “Жамбыл облысының 1940 жылдың 1 қаңтарындағы қысқаша экономикалық сипаттамасы” құжаты облысымыздың алғашқы күндердегі тарихынан сыр шертеді. Облыс құрылған жылы Жамбыл жерінде 10 аудан, 1 қалада 320 390 адам тұрған. Бір таңқаларлығы осы құжатта жаңадан құрылған облыстың аумағында, яғни Шу ауданының аумағында, Балқаш көлініің оңтүстігі Алты-Төлке (Алты-Тюльке)деген жерде мұнай бар деп көрсетілген.

Негізі: Жамбыл облысы мемлекеттік архиві., Сурет интернет беттерінен алынған.




АБАЙ-ҚАЗАҚТЫҢ ҰЛЫ АҚЫНЫ

Абай тар заманда, «соқтықпалы соқпақсыз» жерде халықтың игілікті ісіне қарсы топпен жалғыз алысып халқының көшін жаңа жолға- мәдениет, өнер білім жолына бастаған тұлға.
Абай халқына «іші алтын сырты күміс» өлең қазынасын мәңгі өлместей асыл сөз қазынасын қалдырды.


Негізі: Жамбыл облысы мемлекеттік архиві.
Облыстық «Сталиндік жол» газеті, 1945 жыл (22 май, №99)




“ҚАРА МАРЖАН” ҚАЛАЙ ЖАЗЫЛҒАН?

Қаратау қойнауындағы мол фосфор кенін игеру Қазақстанда жұмысшы табының қалыптасқандығының белгісіндей еді. Осы тақырыпта қалам тербеген жазушы Шерхан Мұртаза Қаратау мен Жаңатастың кеншілерімен сан мәрте жүздесіп, олардың ерен еңбегін суреттеу арқылы “Қара маржан” романын дүниеге әкелді. Бұл романы үшін жазушы 1978 жылы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты атанды.

“Қара маржан” романын жазу барысында жазушы Жамбыл қаласында, Ш.Уәлиханов атындағы кітапханада оқырмандармен жүздескен. Облыстық архивте сақталған мына сурет сол кездесуден түсірілген.

Суретте: Оң жақта – ақын Шырын Мамасерікова, жазушы Шерхан Мұртаза. Сол жақта – Айнагүл Мамытбаева, Гүлсара Әбитбекова (Ш.Уалиханов атындағы облыстық кітапхананың қызметкерлері). Екінші қатарда сол жақтан бірінші тұрған – белгілі сатирик ақын Толымбек Әлімбекұлы.


Негізі: Жамбыл облысының мемлекеттік архиві, Қ.73 Т.1 ж. Іс 822 (эл. құжат)




ТОТЫДАЙЫН ТАРАНҒАН ТАРАЗЫМ!

Әркім өзінің туған жерімен мақтанады. Ал біз туған қаламыз Таразбен мақтанып, шаттанамыз, Тараздың қазіргі келбеті кімді де болса сүйсіндіреді. Көктем, жаз маусымында көгерішке бөленіп, тотыдайын таранды десек артық айтпағандық болар еді. Әсіресе соңғы жылдары қаланың келбеті арта түсті. Саябақтар, гүлзарлар гүлге оранып халық үшін ерекше рең сыйлады. Жеңіс саябағы ондағы “Үшбұлақ” демалыс аймағы, Қ.Рысқұлбеков атындағы саябақ, енді міне оған Төле даңғылы бойындағы “Арбат” шын мәнінде тамаша демалыс орындарына айналды.
Әсіресе “Шахристан” тарихи-этномәдени орталығы мен “Тектұрмас” этно-тарихи кешендерінің ашылуы Тараздың өрлеу жолындағы соны қадамдары іспетті. Оны облысымыздың 80 жылдық торқалы тойына келген мәртебелі қонақтар қайран қалып осылай баға берді. Бұл ауқымды жұмыстар алдағы уақытта да жалғасын табады. Ендеше Тараздың келбеті артып, түрлене беретініне сеніміз мол. Өс, өркенде, еліміздегі ең көрікті шаһарлардың бірі бол Таразым!

 




ТҮРКІСІБТІҢ “ШАШТАРАЗЫ”

1926-1931 жылдары аралығында әйгілі Түркісіб темір жолы құрылысы жүргізілді. Қазақ жерінде таспадай тартылған бұл алып құрылыс Орта Азия мен Сібірді жалғастырды. Кеңес Одағының сонау 30-жылдардағы ең алып құрылысы саналған бұл күре жол шын мәнінде өзнінің тарихи миссиясын атқарды.

Архив құжаттары 1929 жылы 19 шілдеде Алматы қаласына алғашқы пойызының келгенін айтады. Ал 1930 жылы Луговой станциясы мен Семей станциясы құрылыстарының аяқталып, Айнабұлақта түйіскенін айғақтайды. Осынау алып құрылыс қазақ даласында жұмысшы табын қалыптастырғаны сөзсіз. Мыңдаған адамдардың зор еңбегімен, қажыр-қайратымен іске асқан Түркісіб темір жол құрылысының ауқымды бөлігі Жамбыл облысы аумағынан өткен. Мына суретте 1930 жылы Мойынқұм станциясында түсірілген. Онда еңбеккерлер үшін киіз үйден шаштараз ашылып, тазалыққа да мән берілген.


Негізі:сурет “tengrinews.kz” сайтынан алынған.